Υπεριώδης ακτινοβολία και οφθαλμοί

Έλενα Βασιλείου MD, MSc, Ειδικευόμενη Ιατρικής Εργασίας Π.Γ.Ν.Ε

Βασιλική Βασιλείου MD, MSc, Ειδικευόμενη Οφθαλμολογίας Π.Γ.Ν.Λ

 Η υπεριώδης ακτινοβολία αποτελεί  μια μορφή ιοντίζουσας ακτινοβολίας και υποδιαιρείται στην ακτινοβολία UV-A, την UV-B και την UV-C.  Η τελευταία συνήθως φιλτράρεται από την ατμόσφαιρα και δεν φτάνει στην επιφάνεια της γης. Οι βλαπτικές επιδράσεις της αφορούν στο δέρμα, το ανοσοποιητικό σύστημα και τους οφθαλμούς.    Η ακτινοβολία UV-B απορροφάται πλήρως από την στιβάδα του κερατοειδή ,ενώ η UV-A διαπερνά τον κερατοειδή και εισδύει στον φακό. Αν και οι οφθαλμοί καταλαμβάνουν μόνο το 2% της συνολικής επιφάνειας του σώματος, αποτελούν το μοναδικό όργανο διείσδυσης του ορατού φωτός στο ανθρώπινο σώμα.   Στους ενήλικες μόνο το 1 %  της υπεριώδους ακτινοβολίας φτάνει στον αμφιβληστροειδή χιτώνα ,σε αντίθεση με το ορατό φώς που τον διαπερνά και ενεργοποιώντας  τους φωτοϋποδοχείς επάγει μια αλυσιδωτή αντίδραση δημιουργίας ορατού ειδώλου.

 Αν και ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει μηχανισμούς προστασίας των οφθαλμών από την υπεριώδη ακτινοβολία όπως είναι η  ανατομική θέση τους, η μύση της κόρης, το αντανακλαστικό  κλείσιμο των βλεφάρων  προκειμένου να ελαχιστοποιείται η δίοδος της υπεριώδους ακτινοβολίας αυτολι οι μηχανισμοί δεν επαρκούν σε περιπτώσεις μεγάλης έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία όπως η αντανάκλαση στο χιόνι, το νερό και την άμμο.

Οι κυριότερες επιδράσεις της υπεριώδους ακτινοβολίας στους οφθαλμούς αφορούν στην εμφάνιση φλεγμονών  όπως είναι η κερατίτιδα, η επιπεφυκίτιδα, στην εμφάνιση πτερυγίου, καταρράκτη και νεοπλασιών.

Φωτοκερατίτιδα και Φωτοεπιπεφυκίτιδα

 Η φωτοκερατίτιδα και η φωτοεπιπεφυκίτιδα αποτελούν φλεγμονώδεις αντιδράσεις του κερατοειδούς χιτώνα και του επιπεφυκότα αντίστοιχα ως αποτέλεσμα έκθεσης του οφθαλμού στην υπεριώδη ακτινοβολία. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια μορφή εγκαύματος που εμφανίζεται μέσα σε  λίγες ώρες από την έκθεση. Και οι δυο καταστάσεις μπορεί να είναι πολύ επώδυνες, αλλά συνήθως είναι αναστρέψιμες και δεν προκαλούν μακροπρόθεσμες επιπλοκές στον οφθαλμό και στην όραση.

Μια ιδιαίτερη μορφή φωτοκερατίτιδας αποτελεί η λεγόμενη τύφλωση του χιονιού. Συνήθως εμφανίζεται σε σκιέρ και σε ορειβάτες οι οποίοι, λόγω του υψηλού υψόμετρου και της μεγάλης αντανάκλασης του εδάφους, εκτίθενται σε μεγάλες ποσότητες UV ακτινοβολίας. Υποστηρίζεται οτι το φρέσκο χιόνι μπορεί να προκαλέσει αντανάκλαση μέχρι και 80% της προσπίπτουσας υπεριώδους ακτινοβολίας. Αποτέλεσμα είναι η καταστροφή των κυττάρων των εξωτερικών χιτώνων του οφθαλμού η οποία οδηγεί σε τύφλωση. Η τύφλωση του χιονιού είναι ιδιαίτερα επώδυνη αλλά στην πλειοψηφία των περιπτώσεων η αναγέννηση των κυττάρων γίνεται σύντομα και η όραση αποκαθίσταται εντός λίγων ημερών. Σε πολύ σοβαρές καταστάσεις μπορεί να προκύψουν μακροχρόνιες επιπτώσεις όπως χρόνιος ερεθισμός του οφθαλμού και δακρύρροια.

Πτερύγιο

 Πρόκειται για μια ινοαγγειακή εκφυλιστική βλάβη του επιπεφυκότα η οποία σχετίζεται στενά με την παρατεταμένη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Το πτερύγιο μπορεί να περιορίζεται στα όρια του κερατοειδούς ή να εκτείνεται σε μικρότερη ή μεγαλύτερη έκταση πάνω στην επιφάνεια του. Σπανιότερα, ενδέχεται να καλύψει τον οπτικό άξονα μειώνοντας την όραση. Επίσης έχει την τάση να φλεγμαίνει σε τακτά χρονικά διαστήματα. Η αντιμετώπιση συνίσταται στην χειρουργική αφαίρεση του αν και στις περισσότερες περιπτώσεις οι υποτροπές είναι αναπόφευκτες.

Καταρράκτης

 Ο καταρράκτης αποτελεί την κύρια αιτία απώλειας όρασης σε παγκόσμιο επίπεδο. Ορίζεται ως η ποικίλου βαθμού απώλεια της διαφάνειας του κρυσταλλοειδούς φακού. Παρόλο που η εμφάνιση του καταρράκτη συνδέεται άρρηκτα με την πάροδο της ηλικίας φαίνεται οτι η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία (UVB)  επιταχύνει την εκδήλωση του.  Ο καταρράκτης αντιμετωπίζεται χειρουργικά και η όραση αποκαθίσταται με την τοποθέτηση τεχνητού ενδοφακού και τη διόρθωση τυχόν διαθλαστικών ανωμαλιών.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, κάθε χρόνο περίπου 16 εκατομμύρια άτομα χάνουν την όραση τους λόγω ανάπτυξης κάποιου βαθμού θόλωσης του κρυσταλλοειδούς φακού. Εκτιμάται οτι πάνω από 20% των περιπτώσεων είναι αποτέλεσμα έκθεσης στην υπεριώδη ακτινοβολία, οπότε και μπορούν να αποφευχθούν.

Νεοπλασίες του οφθαλμού και υπεριώδης ακτινονοβολία

Η μακροχρόνια έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία σχετίζεται με την εμφάνιση ποικίλων νεοπλασιών του οφθαλμού με πιο συχνή αυτή του μελανώματος. Επίσης συχνή είναι και η προσβολή των οφθαλμών από βασικοκυτταρικό καρκίνωμα με πιο συχνή εντόπιση την περιοχή των βλεφάρων.

 Η έγκαιρη επίσκεψη στον οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη για εκτίμηση της βαρύτητας του εγκαύματος, την αντιμετώπιση των βλαβών που προαναφέρθησαν αλλά και τον περιορισμό των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων στην όραση και στους οφθαλμούς γενικότερα. Όμως, σημαντικότερη είναι η πρόληψη και για αυτό το λόγο η χρήση  πιστοποιημένων γυαλιών ηλίου καθώς και η χρήση ατομικών μέσων προστασίας κατά την άσκηση της εργασίας κρίνεται αναγκαία.

Πηγή: World Health Organization, The known health effects of UV


elena vasileiou
Έλενα Βασιλείου MD, MSc, Ειδικευόμενη Ιατρικής Εργασίας Π.Γ.Ν.Ε
vasoula vasileiou
Βασιλική Βασιλείου MD, MSc, Ειδικευόμενη Οφθαλμολογίας Π.Γ.Ν.Λ



Total
0
Shares